The Mastermind review: empathie voor iemand die het niet verdient

Ik zag The Mastermind op 14 oktober 2025 op Film Fest Gent. Op 19 oktober vond de kunstroof in het Louvre plaats. Toeval? Naar alle waarschijnlijkheid wel, maar de parallellen zijn toch opvallend.

James Blain ‘JB’ Mooney leeft in de jaren ’70 met zijn vrouw en twee zonen in Framingham, Massachusetts. Zelf is hij de zoon van een rechter, al bewandelt hij zelf niet echt hetzelfde pad. Hij beraamt immers een plan om een kwartet schilderijen te stelen uit het fictieve Framingham Museum of Art. Hiervoor schakelt hij de hulp in van enkele lokale kleine, niet al te snuggere gangsters. De hele kunstroof en het plannen neemt ongeveer een derde van de film in beslag. Daarna vertelt The Mastermind hoe James probeert en grotendeels faalt om zijn sporen te wissen. Doorheen de runtime van 110 minuten leren we James meer en meer kennen.

Josh O’Connor (Challengers, Wake Up Dead Man) mag deze verwende jongeman spelen die nooit heeft geleerd om om te gaan met de gevolgen van zijn daden. Het is doorgaans moeilijk om empathie te voelen voor dit soort mensen, maar het script van Kelly Reichardt (die tevens ook de regie verzorgde), slaagt er toch in om meer gevoel op te wekken bij dit personage.

Omgaan met gevolgen

De openingsscène van The Mastermind is een familie-uitstap van James in het museum. Zijn vrouw Terri (Alana Haim, Licorice Pizza) wandelt rustig door het museum en neemt de kunst rustig in haar op terwijl hun twee zonen rond haar heen lopen. JB zit een beetje apart en neemt stiekem een houten beeldje weg om dit in zijn brillendoos te steken. Daarna steekt hij de brillendoos in de handtas van zijn vrouw. Terri wandelt zonder aarzelen het museum uit en als kijker weet je niet of zijn vrouw nu op de hoogte is van deze mini-diefstal of niet. JB daarentegen lijkt te genieten van zijn diefstal door even te stoppen bij een bewaker.

Onmiddellijk hierna gaan we over naar JB die tegen zijn ‘handlangers’ uitlegt hoe ze vier schilderijen gaan stelen uit het museum. Door de eerste scène heb je ook direct het gevoel dat JB weet wat hij doet. Dat hij dit perfect heeft uitgekiend. Je bent dus mee met de handlangers dat heel het plan goed uitgewerkt is. JB vertelt de rest dat hij zelf niet mee kan doen aan de overval, want hij komt zo vaak in het museum dat zijn gezicht te snel herkend zal worden. Hij maakt duidelijk dat de heist ongeveer 8 minuten zal duren. Ze moeten gewoon binnenwandelen, de schilderijen in zakken steken en klaar is Kees. Natuurlijk blijkt niet alles zo simpel.

En zo leren we in kleine beetjes JB beter kennen. Het duurt dan ook een tijdje vooraleer we doorhebben waarom hij deze schilderijen wil stelen. En zelfs wanneer we dit weten, is de motivatie nog niet geheel duidelijk. Het is pas na de roof dat we de effectieve leefomstandigheden van JB leren kennen. Hij heeft nooit zijn kunstopleiding afgemaakt en werkt nu als een soort klusjesman die niet echt werk kan binnenhalen. Zijn ouders wonen nog heel dichtbij en helpen eigenlijk altijd wanneer er moeilijkheden zijn. Wat JB met de schilderijen van plan is, blijft een beetje onduidelijk. Het voelt alsof JB zelf niet weet wat hij wil en daarom maar de roof uit laat voeren, gewoon om te zien wat er gebeurt.

En dan verandert The Mastermind opeens van toon. De politie is JB eigenlijk vrij snel op het spoor. Dan blijkt nog eens dat hij niet echt open is geweest tegen zijn vrouw Terri, die nu opeens beseft welke problemen haar man veroorzaakt. Het enige wat JB nog kan doen is vluchten. En weer loopt deze man, die nooit zelf verantwoordelijkheid heeft moeten nemen, naar een oude bekende. Deze keer naar oud-studiegenoot Fred (vertolkt door de immer charmante John Magaro, Köln 75). Deze maken hem ook, na een beetje hulp, duidelijk dat JB zelf verantwoordelijkheid moet nemen. En zo sturen ze hem weer verder op pad.

Portret van een verwend nest

The Mastermind is een portret geworden van iemand die altijd alles klaar gekregen heeft met zijn charme en de steun van mama en papa. Langzaam wordt hij gedwongen om zelf verantwoordelijkheid op te nemen en om te gaan met de gevolgen van zijn acties. Beetje bij beetje zien we hoe de bubbel waarin JB leeft begint te barsten en hoeveel groter de wereld eigenlijk is dan hij zelf beseft. Zo valt het traag maar zeker op dat JB wereldse zaken zoals de oorlog in Vietnam negeert. Dit past niet in zijn kleine wereld, dus waarom er rekening mee houden? Zijn onverschilligheid en onwetendheid over dit onderwerp zullen hem uiteindelijk nog sterk in de problemen brengen.

Josh O’Connor is perfect gecast voor deze rol. Met zijn puppy-achtige uitstraling kan hij bij de kijker voldoende sympathie opwekken. Aan de buitenkant lijkt zijn personage zelfzeker en begaan. Maar diep van binnen is hij een rotverwend, egocentrisch kind. Het is duidelijk dat je best niet omgaat met mensen zoals JB, alleen is het makkelijk om toch voor zijn charmes te vallen. Wat hem eigenlijk een gevaarlijk persoon maakt, al heeft JB dat zelf niet altijd door.

Zo geeft The Mastermind ons een mooi portret van een type mens dat we nog steeds vaak tegenkomen in de echte wereld. En het doet ons er toch aan herinneren dat we verder moeten kijken dan onze eerste indruk.

The Mastermind speelt vanaf 18 februari in de cinema.