Steve review: overrompelend

Vorig jaar was de vorige samenwerking tussen Cillian Murphy en Tim Mielants nog openingsfilm van Film Fest Gent voor hij in de bioscoop uitkwam. Dit jaar hebben ze met Steve opnieuw een film samen, maar dan op Netflix, die nog intenser en indrukwekkender is dan Small Things Like These.

Ongeluksdag

Het feit dat de film enkel op Netflix zal verschijnen, is een zwaard dat aan twee kanten snijdt. Het zorgt er waarschijnlijk voor dat meer mensen de kans krijgen om hem te zien, maar ik had ook deze film toch graag op het grote scherm gezien. Want als hij als zoveel indruk maakte op tv, was ik in de cinema waarschijnlijk weggeblazen. Maar ongeacht het medium is dit alweer een geslaagde samenwerking tussen Mielants en Murphy.

Centraal staat de Steve uit de titel, gespeeld door Murphy, die directeur is van een school voor jongens met gedragsproblemen in 1996. We volgen een dag het reilen en zeilen in de school, net op een moment waarop ook een tv-ploeg een reportage komt maken over hun bijzondere aanpak. Terwijl de ploeg, met onder andere vicedirecteur Amanda (Tracy Ullman) en nieuwe leerkracht Shola (Simbi Ajikawo, ook bekend als Little Simz), de school van haar beste kant wil laten zien, lopen de spanningen tussen de jongeren nog steeds op. Ze worstelen dan ook met hun eigen demonen. Maar ook een gebrek aan werknemers en financiële steun blijft voor problemen zorgen. Bovendien krijgen ze nieuws dat hun dag op hun kop zet.

Intensiteit

Ik wist op voorhand eigenlijk niks van het plot van deze film en dan is het even gissen wat er aan de hand is, maar op een goeie manier. Je wordt echt in het verhaal gesmeten. De reportage is dan ook een goed ingangspunt om de school te introduceren. Via eenzelfde vraag die aan alle jongens en de werknemers gesteld wordt, leer je hen ook beter kennen zonder er veel andere scènes aan toe tevoegen. Het voegt een zeker mysterie toe, want waarom is Steve zo emotioneel tijdens z’n interview? Later verandert dat in een eerder wrang gevoel wanneer je weet wat er gaande is. Het breekt ook op sommige momenten de spanning, want er wordt vaak gewisseld tussen deze fragmenten en de hoofdverhaallijn.

Die verhaallijn wordt dan nog eens opgesplitst in verschillende tijdstippen doorheen de dag. De vaart zit er serieus in, en niet alleen omdat de film met anderhalf uur zo kort is. Bijna vanaf het eerste moment heerst er chaos en is de sfeer intens. Steve probeert voor iedereen tijd te maken, maar slaagt daar moeilijk in omdat hij hier iemand moet spreken of daar een gevecht moet oplossen. Die gevechten tussen de jongens zijn vaak heel intens en redelijk gewelddadig. Alles voelt heel naturel, met scènes die ononderbroken lijken maar het eigenlijk niet zijn.

Met de neus op de feiten

Dat voorstuwende gevoel is voor een groot deel te danken aan Mielants en z’n cinematograaf Robrecht Heyvaert (Rebel, WIL, Bad Boys: Ride or Die). Hier geen gebruik van steadicam, want bijna alle scènes lijken handheld te zijn gefilmd. Dat verhoogt al de energie, maar ook het wisselen van shots is zo subtiel dat het bijna doorlopende scènes lijken. Je wordt ook meer betrokken omdat er veel close-ups gebruikt worden. Het deed me denken aan Heyvaert z’n werk voor Rebel en voelde ook wel wat aan als Adolescence. Naar het einde van de film, wanneer alles een hoogtepunt bereikt, is er nog een staaltje interessant camerawerk. De camera duizelt als het ware rond tussen de verschillende plekken waar het verhaal zich op dat moment afspeelt, om nog wat aan het desoriënterende gevoel toe te voegen.

De naturelle stijl wordt nog versterkt door het feit dat er nauwelijks muziek is, behalve naar het einde van de film toe. Maar ook het script en de cast dragen hieraan bij. Steve is gebaseerd op de novelle Shy van Max Porter, en het is ook Porter die het screenplay schreef. Hoewel de film zich afspeelt in de jaren 90 voelt het heel actueel. Zo zijn onderbemanning en gebrek aan middelen zo mogelijk nog erger geworden sindsdien. Als je de uitstekende VRT Canvas-reeks Basisschool Balder hebt gezien, zal je hier onmiddellijk parallellen zien.

De jongens liggen in de knoop met zichzelf of hun omgeving, maar werken dat uit op anderen of via destructief gedrag. Een pakkende scène laat later zien dat de leerkrachten hier door kunnen kijken en zien wat er onder dat gedrag schuilt. Ondanks de zware thema’s is het grootste deel van de film niet deprimerend, want er is toch nog genoeg humor te vinden. Wel is het gedrag van de filmploeg niet altijd even ethisch, wat ik wel een beetje een rare keuze vind. Het blijft ook wel tegenslagen regenen, wat misschien iets te veel is voor een dag.

Wat een cast

De cast brengt het script perfect tot leven. Cillian Murphy zet hier mogelijk nog een indrukwekkendere rol neer dan in Small Things Like These of zelfs Oppenheimer. Want ook Steve zoekt manieren om met de druk om te gaan, maar die gaan de destructieve kant op. Toch doet Murphy ook nooit te veel van het goede. Tracey Ullman en Little Simz leveren daarnaast mooie bijrollen. Daarnaast duikt ook Emily Watson weer op in een kleine rol als psychologe.

Maar ook de jonge acteurs maken indruk, terwijl de meesten nog niet zoveel rollen op hun naam hebben. Het is ook dankzij hen dat veel naturel aanvoelt. Tut Nyuot, die we net nog zagen in The Long Walk, laat hier nog een andere kant van zichzelf zien. Toch is het vooral Jay Lycurgo (I May Destroy You, The Batman) die de grootste indruk nalaat als Shy. Met hem brengen we het meeste tijd door, en hij weet de stille, groter wordende wanhoop van Shy geweldig over te brengen.

Door al deze elementen samen heb je bijna het gevoel dat je naar een documentaire kijkt. De dialogen lijken soms geïmproviseerd, al zijn ze dat niet. Het einde laat ruimte voor interpretatie, maar is tegelijk hoopvol en ook helemaal niet. Dat is wel een wat rare combinatie die me er even uithaalde. Maar voor de rest heb ik hier weinig minpunten, en hoop ik dus dat Tim Mielants en Cillian Murphy hun samenwerking blijven verder zetten.

Steve is vanaf 03/10 te zien op Netflix.