Leviticus review: wanneer geloof liefde wil genezen

Leviticus werd overal al lovend onthaald, en sinds 7 oktober draait de film eindelijk ook in onze zalen. Ik begon eraan zonder enig idee van wat me te wachten stond. Wat start als een teder liefdesverhaal groeit langzaam uit tot horror, met een thema dat dieper snijdt dan je verwacht: de wreedheid van homofobie en het idee dat je iemand kunt “genezen” van wie hij liefheeft. Of de film na al die lof ook echt eng is, lees je hieronder.

Een liefde die “genezen” moet worden

Leviticus speelt zich af in een kleine, streng religieuze gemeenschap, waar geloof het dagelijks leven bepaalt en weinig ruimte laat voor wie anders is. Daar volgen we Naim (Joe Bird) en Ryan (Stacy Clausen), twee tieners tussen wie een bijzondere band groeit. Naim is de verlegene van de twee en durft zijn gevoelens nauwelijks onder ogen te zien, laat staan ze uit te spreken. Wanneer die gevoelens toch aan het licht komen, reageert de omgeving niet met begrip maar met een ritueel in de kerk, bedoeld om het homoseksuele uit de jongens te “genezen”.

Wat daarna gebeurt, verandert het verhaal van een tragisch drama in een nachtmerrie. Na het ritueel worden de jongens achtervolgd door een kwaadaardige kracht, die de gedaante aanneemt van de persoon die ze het meest begeren: elkaar.

Zorg als geweld

De eerste helft van Leviticus voelt als een romantisch drama, en dat is minder onschuldig dan het klinkt. De film geeft die liefde zoveel tederheid dat je er al snel voor vreest, nog voor er iets engs gebeurt. Naim durft zijn gevoelens nauwelijks onder ogen te zien, en die aarzeling zegt meer dan elke dialoog. Zo toont de film hoe schaamte werkt: niemand hoeft hem te veroordelen, hij doet het zelf al.

Die veroordeling komt er uiteindelijk toch, in de vorm van een kerkelijk ritueel. Een zogenaamde “Deliverance Healer” (Nicholas Hope, Bad Boy Bubby, The Artful Dodger) voert het uit met een huiveringwekkende kalmte, terwijl de gemeenschap toekijkt. De jongens worden niet gehoord maar behandeld, het gebed klinkt als een vonnis en hun pijn is niet te negeren. Wat het zo beklemmend maakt, is dat de mensen ervan overtuigd zijn dat ze goed doen. De titel verwijst naar het bijbelboek met de bekende passage over homoseksualiteit. De film laat zien wat er gebeurt wanneer die tekst letterlijk genomen wordt. Het is horror die dichtbij komt omdat ze niet van ver komt: conversietherapie bestaat nog altijd, vaak verpakt als zorg.

Verlangen als monster

Het bovennatuurlijke element is bijzonder slim bedacht. De kracht die de jongens achtervolgt, neemt de gedaante aan van de persoon die ze het meest begeren. Het gevaar komt dus niet van buitenaf, maar gebruikt precies datgene wat hen kwetsbaar maakt. Wie opgroeit met het idee dat verlangen zondig is, gaat het vrezen. Leviticus maakt die angst tastbaar. Als allegorie werkt dat verrassend goed, en het is een van de doordachtste toepassingen van het genre van de laatste tijd.

Wie It Follows kent, herkent de stijl en de opzet meteen. Er is dezelfde sluipende dreiging, dezelfde sfeer die zwaarder weegt dan de schrikmomenten en hetzelfde verhaal rond intimiteit en kwetsbaarheid. Toch vertrekt Leviticus vanuit iets anders. Waar de angst daar draait rond seksuele onzekerheid, gaat het hier om onderdrukking en religieus trauma. Het geweld blijft bovendien niet beperkt tot het monster: de dreiging van de gemeenschap loert voortdurend om de hoek.

Horror op halve kracht

Technisch zit het goed in elkaar. Joe Bird en Stacy Clausen dragen de emotie, en de bijrollen, met onder meer Mia Wasikowska (Alice in Wonderland, Crimson Peak) als Naims moeder, geven de film extra gewicht. Het gaat om de producers van Talk to Me, en dat is te merken: dit is horror met oog voor personages. De film begrijpt haar keuzes zonder ze goed te praten, want de schade komt niet alleen van fanatici, maar ook van mensen die het goed bedoelen.

Dat is meteen de grootste kanttekening: op die ene huiveringwekkende scène na schrikt Leviticus weinig. De film is sterker als romantisch en dramatisch verhaal dan als horrorfilm, en wie verwacht na afloop met de lichten aan te moeten slapen, stelt zijn verwachtingen best bij.

Eén keer is genoeg

Een aanrader voor iedereen is Leviticus niet, maar dat maakt hem niet minder de moeite waard. Het is het soort film dat je graag hebt gezien, zonder dat je er meteen een vriend voor belt. Hij is gelaagder dan zijn genre doorgaans laat vermoeden, maar de herkijkwaarde is beperkt: één keer volstaat.

Voor wie van sfeervolle, betekenisvolle horror houdt, is Leviticus zeker een kans waard.

Leviticus is sinds 7 oktober te zien in de bioscoop.