The Institute review: beter dan The Zone of Interest

In de Summerween-podcast haalden we The Institute al eens kort aan. In 2025 zijn er niet alleen 4 films gebaseerd op Stephen Kings werk, maar ook 2 series. It: Welcome to Derry verschijnt later dit jaar en is eerder een afgeleide van Kings werk en geen echte verfilming. The Institute daarentegen is wel een klassieke herwerking van het gelijknamige boek. Kan de reeks ons aan het scherm gekluisterd houden?

Klassieke King set-up

Starten doet The Institute in een klassieke high school waar we de 14-jarige Luke Ellis leren kennen. Hij is een hoogbegaafde leerling aan de school en heeft zijn toekomstplannen hier ook op gebaseerd. Dit alles wordt opeens in de war gegooid wanneer Luke door enkele mensen midden in de nacht ontvoerd wordt.

Luke wordt echter wakker in zijn eigen kamer en denkt alles gedroomd te hebben, tot hij begint door te hebben dat dit niet echt zijn kamer is. Wanneer hij de deur uit gaat, komt hij in een onbekende gang terecht en ontmoet hij een hoop andere tieners. Deze tieners vertellen hem dat hij net als hen is opgenomen in ‘het instituut’. Waarom ze exact daar zijn, is nog onduidelijk. Wanneer hij met de volwassenen leiders van het instituut in contact komt, verzekeren deze hem dat zijn verblijf tijdelijk is. Al heeft Luke snel door dat hier waarschijnlijk niets van waar is.

Tegelijkertijd maken we kennis met Tim Jamieson, een oud-gediende bij de politie van Boston. Hij heeft zijn job opgegeven en leidt een meer nomadisch bestaan. Zo komt hij toevallig in een dorpje terecht dat naast het instituut ligt. Dit dorpje ligt uiteraard ergens in Maine. Tim neemt een job aan bij de lokale politie waar ‘s ze nachts over de straten moet patrouilleren om te zien of alle winkels en dergelijke veilig afgesloten zijn. Hier ontmoet hij een vrouw, Annie, die continu complottheorieën uitkraamt. Tijdens zijn verblijf in het dorp raakt Tim ook steeds meer gefascineerd door het geheimzinnig instituut dat buiten de stad ligt.

Stroef begin, snel einde

Een mengelmoes van een beetje The Shining, Stranger Things en zelfs een vleugje One Flew Over the Cuckoo’s Nest. Dit is een beetje hoe de premisse en eerste 2 à 3 afleveringen van The Institute aanvoelen. Echter begint dit na een beetje te vervelen en komt de spanning traag op gang. Een van de belangrijkste zaken aan deze reeks is het mysterie. Toch is het de bedoeling dat we elke aflevering net een beetje meer te weten komen over het mysterie om hooked te blijven. Dit gebeurt jammer genoeg net te weinig in de eerste helft van de reeks (van in totaal 8 afleveringen). Het is pas wanneer de verhaallijnen van Luke en Tim samenkomen dat de reeks in een stroomversnelling komt en echt interessant wordt. Deze onvermijdelijke ontmoeting is duidelijk vanaf de eerste aflevering en wordt net te lang uitgesteld.

Acteur Joe Freeman (zoon van Martin Freeman en Amanda Abbington) maakt zijn debuut als Luke in The Institute. Hij is wel direct een van de sterkste punten van de reeks. Hij speelt een overtuigende tiener. De kinderen in het instituut hebben allemaal een soort Shining-achtige krachten en er wordt op hen geëxperimenteerd zodat ze hun krachten tot uiting kunnen brengen. Dit wordt niet door elke kindacteur in de reeks even goed neergezet, maar Freeman doet dit wel overtuigend.

Ben Barnes (Prince Caspian, Shadow and Bone) die Tim vertolkt, komt in de eerste helft over als nogal een naïeve man die zijn linken veel te traag legt. Dit is eerder aan het script te wijten dan aan Barnes zelf. Zijn voorkomen is wel heel sympathiek en je staat wel onmiddellijk aan zijn kant. Voornamelijk zijn verhaallijnen zorgen voor de traagheid in de eerste helft van het seizoen.

Door de trage start, voelt het einde heel snel aan. Misschien iets te snel. Door sneller informatie in de eerste afleveringen te geven, zou het einde van dit eerste seizoen mogelijk iets organischer aanvoelen. Nu gaat het allemaal plots heel snel met niet altijd even vlot geschreven dialogen.

Juiste Stephen King-sfeer

De atmosfeer die de reeks uitstraalt, is wel spot-on. Door de aanvullende cast, voornamelijk in het instituut zelf, ademt de reeks Stephen King. Julian Richings (Supernatural) straalt als karakteracteur de perfecte hoeveelheid creepiness uit als Stackhouse, de verantwoordelijke voor de veiligheid in het instituut. De echte slechterik van de reeks is Ms. Sigsby, gespeeld door Mary-Louise Parker (Weeds), rond wie ook een hoop mysterie hangt. Verder loopt er ook een dokter rond in het instituut, gespeeld door Robert Joy en een sadistische bewaker Tony vertolkt door Jason Diaz.

Van elke scene op het instituut zelf druipt de ongemakkelijke Stephen King-sfeer af. Alles wordt uiteraard direct een stuk enger aangezien de slachtoffers kinderen zijn. Dit is ook weer een klassieke King-insteek om extra empathie op te wekken. En dat lukt. De meeste volwassen in het instituut lijken echter verveeld en dit kan geïnterpreteerd worden alsof de acteurs weinig moeite doen. Naar mijn inziens klopte dit echter heel goed met het bijna concentratiekamp-achtige gevoel dat het instituut moet hebben. De volwassen zien de kinderen niet meer als mensen. Die onverschilligheid doet net de rilling opkomen. Alleen is dit hier niet volledig in banaliteit en saaiheid gehuld zoals het onterecht geprezen The Zone of Interest.

Qua structuur heeft de reeks net te weinig rekening gehouden met het feit dat het een reeks is waarin elke aflevering ook een eigen begin, midden en eind nodig heeft. Dit is de grootste reden dat de eerste paar afleveringen zo traag aanvoelen. De reeks werd precies opgesteld als een bijna 8 uur durende film die in stukken is geknipt zonder echt over elke aflevering na te denken. Dit is nogal nadelig voor een week na week-release, maar kan wel genegeerd worden in een binge-zitting.

Het einde van het seizoen wijkt wel net een beetje af van het boek waardoor de reeks hernieuwd werd voor een tweede seizoen, dat een volledig nieuwe verhaallijn moet krijgen. Benieuwd wat de makers hiermee gaan doen!

Onderdompelen in deze Stephen King-adaptatie kan nu volledig op HBO MAX!