In mijn review van Coward bekloeg ik nog dat ons Belgenlandje opvallend weinig oorlogsfictie heeft, ondanks onze helaas prominente rol in beide wereldoorlogen. Kevin Janssens en Filip Lenaerts beantwoorden die oproep al meteen met de nieuwe serie Breendonk, dat zich ook grotendeels afspeelt in het nazi-gevangenkamp dichtbij Antwerpen. Wij konden de eerste twee afleveringen al zien op Film Fest Gent.
Afleveringen gezien: 2/6
Wegen kruisen
Rik, Leon en Hendrik staan centraal, maar rond hen zijn er nog bijzonder veel personages die op 100 minuten al goed uitgewerkt zijn.
In 1942 is het fort van Breendonk, gebouwd net voor de Eerste Wereldoorlog als versterking van Antwerpen, net als ons land ingenomen door de nazi’s. Zij gebruiken het fort, omgeven door een brede gracht, als gevangenenkamp voor leden van het verzet, joden en communisten. In Breendonk worden we dan ook meteen in die dagelijkse ‘werking’ gegooid. Rik Désiraux (Jolan De Bouw) komt er aan nadat hij met een wapen betrapt is. Nog voor ze de truck uit zijn, spelen de bewakers al zonder verpinken met hen. Ze moeten in het holst van de nacht wachten tegen een muur, maar wie die aanraakt, wordt er meteen met het hoofd tegen geslagen. De toon is gezet.
Breendonk is in handen van SS’er Phillipp Schmitt (Sebastian Hülk), en hij ondervraagt Rik meteen. Hij komt met een verhaal dat hij op weg was om zich uit te schrijven bij de politie en zijn dienstwapen nog had. Maar in werkelijkheid is hij lid van het verzet en kwam hij terug van een verzetsactie die helemaal uit de hand liep. Maar voor het verhoor veel verder kan gaan, wordt Riks vader de ruimte binnen gesleurd.
Leon (Koen De Bouw) is agent, net als zijn zoon, maar werkte niet genoeg mee aan een razzia in zijn buurt. Hij geloofde dat hij met zijn aanwezigheid in de politie zijn buren beter kon beschermen, maar dat liep toch niet zoals gepland. Dat is alleen nog niet het einde van de onverwachtheden, want Leon maakt oogcontact met de tolk van Schmitt. Hendrik Vaes (Kevin Janssens) is lid van de Sicherheitspolizei of SiPo, en hun wegen hebben zich die dag nog gekruist. Beide mannen weten dingen van elkaar, en hun tijd in het kamp wordt dus onvermijdelijk met elkaar verweven.
Eigen keuzes
In de eerste twee afleveringen van deze Streamz- en VRT-serie zit veel meer verhaal dan we hier uit de doeken kunnen doen. Rik, Leon en Hendrik staan centraal, maar rond hen zijn er nog bijzonder veel personages die op 100 minuten al goed uitgewerkt zijn. Riks vriendin Elisabeth (Anne-Laure Vandeputte, Lockdown) blijft alleen achter en heeft het moeilijk om zijn opsluiting te aanvaarden. Tegelijk lopen de verzetsacties door, maar ook de razzia’s én voor velen ook vreemd genoeg het dagelijkse leven. Aan elke kant leren we mensen kennen, van de SS-topman en schoonvader van Hendrik, de priester die het verzet leidt, de collaborerende politici die hun eigen inwoners opofferen, over de joodse pianoleerkracht die het zoontje van Vaes lesgeeft en de bakker die zijn winkel gevandaliseerd zag.
Wat Breendonk al goed toont, is dat het niet simpelweg wij tegen zij is. Zeker niet als je lijnrecht komt te staan tegenover mensen die je kent.
Wat Breendonk al goed toont, is dat het niet simpelweg wij tegen zij is. Zeker niet als je lijnrecht komt te staan tegenover mensen die je kent. Goed en slecht zijn niet zo makkelijk af te bakenen onder een bewind dat voor weinig terugdeinst. We krijgen al wat inzicht in de werking en machtsverhoudingen bij het verzet maar vooral ook de nazi’s. Ze teren op haast onmenselijke collaborateurs als kampbewakers Fernand Wyss (Lukas Bulteel, How to Kill Your Sister) en Richard De Bodt (Peter Smolders) — beide hebben echt bestaan. Maar niet iedereen is zo. Vaes is opportunistisch, maar heeft nog empathie. Hij kan zelfs wat sympathie opwekken, en dat zorgt voor de nuance die Kevin Janssens en co-maker Filip Lenaerts in de serie willen. Het doet je nadenken over wat je zelf zou doen, en benadrukt dat je bovenal heel moedig moest zijn om het goede te doen, zeker in die tijd.
Treffende gelijkenis
Maar voorlopig voelen we vooral mee met vader en zoon die een helse periode tegemoet gaan. Zij willen niet alleen op zichzelf letten, maar ook op de ander, en dat maakt hen natuurlijk extra kwetsbaar voor misbruik. Leon is wellicht ook het meest herkenbare personage voor het grotere publiek, gezien zijn tweestrijd over wat je zelf kan betekenen. Koen De Bouw acteert hier voor het eerst samen met zijn zoon Jolan. De gelijkenis is vaak treffend, en dat voegt al een extra persoonlijke laag toe aan het verhaal. Jolan moet echter niet onderdoen voor zijn vader, nota bene een van onze beste acteurs. Maar ook Kevin Janssens blijft geweldig. Hij heeft zowel het duistere als het innemende dat zijn personage complex maakt. Met drie houden ze je moeiteloos in hun greep.
Breendonk is ook het schrijf- en regiedebuut van Janssens. Hij en Lenaerts kozen samen met cinematograaf Anton Mertens (The Serpent) voor een persoonlijke beeldstijl, met shots van dichtbij en veel handheld. Dat onderstreept goed het chaotische, angstaanjagende van de eerste dagen in het kamp. Een uitschieter in de eerste afleveringen is de sequentie in café Paris, toen een ontmoetingsplaats van de nazi’s waar gedanst en gedronken werd. Het extravagante van dat gebeuren zetten Janssens en Lenaerts tegenover die uit de hand gelopen verzetsactie van Rik, waar hij per ongeluk een topman doodt. Dynamisch gefilmd en meteen een frappante herinnering dat plezier voor de ene en overleven voor de andere hier vaak dicht tegen elkaar liggen. De openingsafleveringen van Breendonk waren al een emotionele rollercoaster, maar wij gaan de rit alvast zeker uitzitten, hoe lastig die ook wordt. Dat is het minste wat deze verhalen verdienen.
Breendonk is vanaf 22 oktober volledig te zien op Streamz en vanaf zondag 8 november wekelijks bij VRT 1 en VRT MAX.
