Eind juni 2025 overleed Jim Shooter aan de gevolgen van slokdarmkanker. Het is een naam die bij onze jonge lezers niet direct een belletje doet rinkelen. Dat is jammer want de man stond aan het hoofd van Marvel Comics in een periode die nog altijd geldt als een van de meest succesvolle periodes ooit voor de uitgever.
Wie was Jim Shooter
Shooter werd editor-in-chief (hoofdredacteur) bij Marvel Comics in 1978. Daar trof hij een uitgeverij aan die na het vertrek van Stan Lee was veranderd in een ongeorganiseerde bende waar de comicmakers een beetje naar eigen inzicht bezig waren met het maken van strips en deadlines geen betekenis meer hadden. Daar maakte Jim Shooter een einde aan, waarbij hij geen vrienden maakte.
Onder zijn leiding kwamen mensen als Chris Claremont, Walt Simonson, John Byrne, Frank Miller en Peter David tot volle wasdom. Dat leverde klassieke runs op voor reeksen zoals Daredevil, Uncanny X-Men en The Incredible Hulk. Runs die ook gebruikt zijn als voer voor verfilmingen in Hollywood.
Bovendien zorgde hij ervoor dat comicmakers royalties kregen en dat het zelfs mogelijk werd om eigen werk uit te geven onder Marvels Epic imprint.
Shooter was de eerste die in 1984 de ‘company wide crossover’ introduceerde met Secret Wars.
Zijn grootste succes en tegelijkertijd zijn ondergang was de filosofie die hij hanteerde voor het maken van comics.
De filosofie van Jim Shooter
- Helderheid als fundament
De kernwaarde van Shooter is absolute helderheid. Hij gelooft dat een verhaal onmiddellijk begrijpelijk moet zijn voor de lezer. Niets is dodelijker voor een verhaal dan ondoordringbare teksten en navelstarende inhoud. Je moet een strip kunnen openslaan, aan iemand kunnen laten zien, en die persoon moet dan meteen begrijpen wat er op de pagina gebeurt. Dit geldt voor zowel de tekst als de tekeningen. - Heldere structuur
Een goed verhaal heeft een begin, een midden en een eind, verbonden door een logische oorzaak-gevolgrelatie. Shooter had de gewoonte om dit over te brengen aan de hand van het Amerikaanse kinderversje Little Miss Muffet. Hij ziet structuur niet als een beperkende formule, maar als een gereedschap voor “effectieve communicatie”. Dit betekent dat acties consequenties moeten hebben. Als een personage een keuze maakt, moeten de gevolgen daarvan het verhaal voortstuwen.
Hij waarschuwt voor het gebruik van dood of geweld puur voor het drama; als er geen echte inzet is of als personages handelen buiten hun karakter, verliest het publiek zijn interesse. Het karakter van Superman is algemeen bekend. Als de ‘Man van Staal’ in zijn eigen strip zomaar iemand zou vermoorden, dan accepteert de lezer dat niet. - De synergie tussen woord en beeld
Er moet een goed evenwicht zijn tussen woord en beeld. Als de tekst zaken beschrijft die het beeld al laat zien, dan is dat volgens zijn filosofie volstrekt overbodig. De tekst dient om zaken over te brengen die het beeld niet kan vatten. Als iemand door een raam springt, hoef je dat niet op te schrijven; de lezer ziet het immers al.
- Discipline en vakmanschap
Shooter heeft weinig geduld voor makers die hun gebrek aan ambacht camoufleren als “artistieke vrijheid”. Gebruik de juiste woorden, vermijd overbodigheid en hanteer een simpele, directe stijl. Wanneer je strips maakt voor Marvel, is het de bedoeling dat je zoveel mogelijk lezers aan je bindt. Vandaar dat hij hamerde op absolute toegankelijkheid en helderheid. En hij had gelijk!
Harry Potter
Iemand die vele jaren later zijn principes duidelijk heeft toegepast, is de schrijfster J.K. Rowling, die met Harry Potter de bekendste reeks jeugdboeken van de moderne tijd schreef.
Wanneer je de boeken leest, zie je dat de vervolgdelen steeds geopend worden met een stuk waarin de helden worden geïntroduceerd: Wie is Harry? Waarom heeft hij een litteken op zijn hoofd en wat drijft hem? Ook is er een korte samenvatting van de voorafgaande gebeurtenissen, terwijl het verhaal tegelijkertijd wordt voortgestuwd.
Alleen het laatste boek heeft dit niet, om redenen die verder geen uitleg behoeven. De schrijfster geeft immers in het voorwoord al aan dat dit boek een beloning is voor de lezers die de hele reis met haar hebben afgelegd. En zeg nu zelf: wie begint een serie nu bij het laatste boek?
Deze filosofie legde Shooter en Marvel kortom geen windeieren.
Onvermijdelijk vertrek
Uiteindelijk komt aan alles een einde. Op het hoogtepunt controleerde Marvel 70% van de markt. Met de eerste Secret Wars had Shooter een nieuwe manier van comics maken geïntroduceerd, waardoor een vervolg onvermijdelijk was. Deze tweede Secret Wars was echter minder sterk, in tegenstelling tot veel comics die erop inhaakten.
Shooter micromanagede te veel, waardoor mensen zich aan hem begonnen te ergeren. Dat, in combinatie met een veranderende tijdsgeest waarin tekenaars meer macht kregen, deed de rest. In 1987 kwam er een einde aan zijn tijd als hoofdredacteur bij Marvel.
Erfenis
Er is veel onzin geschreven over Jim Shooter na zijn vertrek bij Marvel en bij zijn verdere avonturen. Hij liet dat altijd van zich afglijden. Zijn archieven zijn overgegaan naar zijn trouwste medewerker en vriendin Janet ‘Jayjay’ Jackson die deze archieven nu sporadisch online zet.
Het is heerlijk leesvoer. Aspirant stripmakers vinden er zaken die ze kunnen gebruiken om beter te worden in hun vak. Liefhebbers vinden er verhalen uit de periode van het magische Marvel uit de jaren tachtig en Valiant Comics uit de jaren 90.
Bezoek de website van Shooter en motiveer La Jackson zo om meer online te zetten.
