Clean review: empathisch en te ambitieus

Met zijn langspeeldebuut Clean wil Koen Van Sande het debat rond de ‘war on drugs’ vermenselijken. Wij gingen kijken toen Clean in première ging als slotfilm van Filmfestival Oostende.

Drastische maatregelen

De familie Rochet lijkt het perfecte plaatje. Op het kerstfeest is het gezelligheid troef, want alle familieleden hebben iets groot gemeen: ze werken allemaal bij justitie. Mathieu (Tibo Vandeborre, 1985) is politiecommissaris in Brussel en op weg om promotie te maken binnen de drugseenheid. Zijn vrouw (Ruth Becquart, Julie zwijgt) is procureur in de stad, en zijn vader (Jos Verbist) zat ook bij de politie. Maar schone schijn bedriegt natuurlijk. Na drie jaar radiostilte duikt jongste zoon Timo (Vincent Van Sande, Onder vuur) ineens op tijdens dat kerstfeest. Duidelijk niet verzorgd en uitgehongerd. Hij is al jaren verslaafd aan drugs, en laat dat natuurlijk een vlek zijn op het blazoen van de politiefamilie.

Na een gespannen avond kan Timo zich niet inhouden om drugs te nemen op de wc, en dat is opnieuw de druppel. Hun ouders willen van Timo af, maar Mathieu ziet dat zijn broer ook lijdt. Hij kan zijn toestand niet meer aanzien en neemt drastische maatregelen. Hij sluit zijn broer op in hun vakantiewoning totdat hij clean is. Zo begint een moeilijke weg naar herstel. Maar naast het risico op herval is er ook nog ander gevaar. Mathieu doet namelijk onderzoek naar de dealer van Timo, die nu het dodelijke fentanyl in Brussel verspreidt. Dat alles wordt al snel een netelig kluwen.

Oppervlakkig

Regisseur en co-scenarist Koen Van Sande combineert in Clean een aantal boeiende verhaallijnen. Die tonen hoe complex en moeilijk zowel de ‘war on drugs’ als de weg naar herstel voor verslaafden wel zijn. Gebruik criminaliseren leidt ertoe dat verslaafden in een straatje zonder einde terechtkomen, met korte verblijven in de cel en boetes, waarvoor ze dan weer de criminaliteit ingaan. Daardoor worden ze vaak verstoten door hun omgeving en hebben ze ook niet de ondersteuning om de verslaving te overwinnen. Bestraffing helpt dus niet, maar niet iedereen is ervoor gewonnen om drugsverslaafden als slachtoffers te zien.

Mathieu staat ervoor open door de liefde die hij heeft voor zijn broer. Maar hij is vrijwel de enige in zijn omgeving. De drugsproblematiek in Brussel en steeds meer groot- en centrumsteden in België wordt schrijnend, en zorgt inderdaad voor veel overlast in de leefomgeving van veel onschuldige burgers. De politie werkt ook in lastige omstandigheden, want ze ondervinden ook steeds meer tegenkanting uit verschillende hoeken.

Ze willen dan ook resultaten in hun strijd tegen drugs, maar sommige agenten zitten zo in die strijd dat ze gewelddadig worden en uit zijn op wraak. Mathieus collega Van Camp (Marta Canga Antonio) wil de dealer koste wat het kost vinden en is zo een bedreiging voor Timo. De broers vinden uiteindelijk wat steun bij een opvang voor verslaafden geleid door de jonge Noor (Ellen Sterckx), die overtuigd is dat de beste aanpak tegen drugs is om gebruikers weer hoop en vertrouwen te geven in het leven.

Perspectieven

Die combinatie van perspectieven is waardevol en ambitieus, maar heeft ook een genuanceerde kijk en dus veel ruimte nodig. Dat ontbreekt nog in Clean. Er worden veel boodschappen meegegeven, maar velen net iets te vluchtig. Bepaalde standpunten en keuzes, zoals het personage van Canga Antonio en het mentale aspect in Timo’s weg naar herstel, worden niet genoeg uitgediept en voelen daarom wat te ‘makkelijk’ en oppervlakkig aan.

In zijn inleiding op Filmfestival Oostende gaf Van Sande mee dat zijn voornaamste doel echter is dat kijkers empathie leren hebben voor verslaafden. De tedere broer-broerrelatie en de vertolkingen van Tibo Vandeborre en Vincent Van Sande zijn dan ook de grootste troeven van Clean. Vandeborre wordt door zijn intense blik vaak gecast als crimineel en slechterik, maar hier bewijst hij dat die typecasting helemaal onterecht is. Hij houdt de emoties van Mathieu vaak onder de oppervlakte en kan nog altijd imposant zijn, maar hier verraadt zijn intense blik vooral empathie en bezorgdheid. Vincent Van Sande heeft een heftige rol, maar kan veel nuance en zelfs humor brengen. Je wil de hele tijd het beste voor Timo, en dus is ook Koen Van Sande in zijn grootste opzet geslaagd.

Clean is vanaf 11 maart te zien in de bioscoop.