Sentimental Value review: de cirkel doorbreken

Op het filmfestival van Cannes en recent ook Venetië werd Sentimental Value, de nieuwste film van Joachim Trier de hemel in geprezen. We snappen waarom, maar het is een film die bij ons eerder stilletjes binnenkwam en bijbleef.

Wrok

Wrok is iets speciaals. Je kan denken dat je een voorval of hele periode al lang verwerkt hebt. Dat je het wel kan blijven onderdrukken, want je hebt jezelf erover gezet. Maar zeker is dat het ooit, subtiel of na allerlei tekenen aan de wand, naar boven komt. Nora Borg (Renate Reinsve) weet er alles van. Een normaal gesprek voeren met haar vader Gustav (Stellan Skarsgård) is voor haar vrijwel onmogelijk.

Dat verbetert niet na de dood van haar moeder. Hij komt naar de wake om sociaal te doen, maar was er niet om haar en haar zus Agnes (Inga Idesdottir Lilleaas) te steunen tijdens de begrafenis. Terwijl Agnes de sfeer nog onder controle probeert te houden, heeft Nora het niet met koetjes en kalfjes. Hun ouders scheidden na jaren van hevige ruzies, en Gustav was geen aanwezige vader. Nora heeft geen moeite om hem daaraan te herinneren.

Maar nu lijkt hij het anders te willen gaan aanpakken. Gustav is namelijk regisseur, en hij wil de opnames van zijn nieuwe film doen in het huis van de familie. Waar hij is opgegroeid, net als zijn moeder en grootmoeder, en dus ook zijn kinderen. Meer nog, hij wil Nora ook als hoofdrolspeelster. Maar haar wrok steekt de kop op, en ze weigert het scenario zelfs maar te lezen. En dus schakelt Gustav de rijzende ster Rachel Kemp (Elle Fanning) in, die wil uitbreken van haar blockbustercarrière en Gustav ontzettend bewondert. Maar of dat een goede of gewoon makkelijke keuze was, zal blijken. En Agnes, zij zit tussen twee lijdende vuren.

Communicatie

Joachim Triers nieuwste mag dan Sentimental Value heten, sentimenteel kan je de film niet noemen. Gustav en Nora zijn allebei getormenteerde zielen die hun verleden wegdrukken. Zelfs wanneer ze discussiëren, blijft het oppervlakkig en naast de kwestie, naast wat ze echt moeten bespreken. Dat Nora wel degelijk gevolgen ondervindt van hoe ze opgroeide, maar ook Gustav had een jeugd die hem deels verhinderde een betere vader te zijn. Zij ziet niet dat zijn castingvoorstel eigenlijk een toenadering is, en hij weet niet dat ze wanhopig zijn bevestiging wil. Ze lijken op elkaar, en net dat veroorzaakt een wig tussen hen.

Net dat onvermogen om te communiceren maakt de film aangrijpend, zeker bij mensen wiens beroep het is om verhalen over te brengen. Het onderwerp van Sentimental Value is natuurlijk heel herkenbaar. Geen enkele ouder is perfect, en elk kind reageert anders op een situatie. Als het moeilijk is om zaken echt uit te praten, kan je in een vicieuze cirkel blijven zitten. Zeker bij grote persoonlijkheden zoals Gustav en een mondig geworden dochter als Nora blijft dat moeilijk.

En toch blijf je een gezin. Ook dat laat Trier mooi zien. Vooral de relatie tussen Nora en Agnes is erg mooi uitgediept. Ze hebben een heel ander leven — Agnes spendeert vooral veel tijd met haar man en zoon, terwijl Nora al haar energie in haar werk steekt en een affaire heeft met een collega. Maar de film behandelt hen met evenveel zachtheid en begrip. Bij elkaar durven ze ook zichzelf zijn, ook al willen ze elkaar als zussen soms uitbalanceren, zeker in de omgang met hun vader.

Natuurlijk

Sentimental Value raakte me dan ook voor het eerst tijdens een van hun scènes, wanneer de zussen na een pijnlijke ontdekking een openhartig gesprek hebben. Dat komt vrij laat in de film, en daar was ik eigenlijk verbaasd over. Ik zat de hele tijd in de film, maar ik had een grotere emotionele reactie verwacht. Is het net omdat bepaalde aspecten herkenbaar waren en dat soms een netelige gewaarwording was? Of was het deels de frustratie omdat je eigenlijk weet wat de personages moeten doen om het beter te hebben? Sentimental Value is wel dagen door mijn hoofd blijven spoken. Een film die je je eigen leven wel doet beschouwen.

Aan de acteurs zal het zeker niet liggen. Er zijn geen valse noten te bespeuren in het acteerwerk. Inga Idesdottir Lilleaas is de zachte kern van de film. Renate Reinsve is na The Worst Person in the World en A Different Man zelfs nog beter geworden. Ze speelt Nora geloofwaardig in al haar facetten, van onzeker tot impulsief. Stellan Skarsgård is zowel zielig, enerverend als aandoenlijk — soms in dezelfde scène. Maar allemaal brengen ze het vooral over met hun ogen en gezicht, zonder veel grandeur. Dat maakt het altijd des te impactvoller. Ook Elle Fanning verdient veel lof trouwens, want ze speelt eigenlijk een actrice die niet geschikt is voor haar rol. Je moet talent hebben om op een overtuigende manier niet overtuigend te zijn.

Die maalstroom aan emoties legt Trier vast in een warme, zachte filmstijl, met soms abrupte scène-eindes naar zwart, alsof hij ons telkens even ademruimte gunt. Hij mengt het heden ook met verschillende tijdsperiodes, de levens van Gustav, zijn moeder en grootmoeder, allemaal verankerd in het huis waar ook Nora en Agnes zijn opgegroeid. Misschien is dat de echte ‘sentimental value’: hoe je jeugd ook verliep, je draagt altijd iets mee dat het herinneren waard is. En zo is Triers film er een die we niet snel zullen vergeten.

Sentimental Value is nu te zien in de bioscoop.