Samir is oude wijn in nieuwe zakken

Aimee de Jongh won in juli van dit jaar een Eisner voor de verstripping van Lord of the Flies. En nu verschijnt alweer haar nieuwe strip getiteld Samir waarvan ze vorig jaar al een klein tipje van de sluier oplichtte. Samen met deze strip verscheen trouwens ook haar getekende reportage in een apart album getiteld De Wachtkamer van Europa, die deels handelt over hetzelfde onderwerp maar dan wat feitelijker.

Maak kennis met Samir

Op het Griekse eiland Lesbos volgen we de beslommeringen van de jonge Syrische vluchteling Samir en zijn familie in een vluchtelingenkamp. Vanuit zijn ogen zien we hoe zijn leefwereld in elkaar zit en hoe men daar in het kamp leeft terwijl men wacht op een oordeel waaruit blijkt of ze al dan niet kunnen doorreizen in Europa.

Grafisch is het heel knap gemaakt. De wijze waarop de vluchtelingen holle ogen hebben wanneer ze het kamp betreden en hoe ze langzaam weer mens worden is bijzonder fraai verbeeld door De Jongh. En het contrast tussen het kamp en de prachtige Griekse omgeving komt tot uiting in de ronduit spectaculaire inkleuring. Erg mooi gedaan. En nu het verhaal.

Teletijdmachine

Samir is natuurlijk een verhaal waarin Aimée de Jongh de argeloze lezertjes vertelt hoe zij aankijkt tegen de vluchtelingencrisis aan de grenzen van Europa. Dit is ook een thema dat steeds terugkeert in haar werk. Waarschijnlijk wordt het deels verklaard door de geschiedenis van haar familie, die gedwongen waren om Indonesië te verlaten nadat eind jaren 50 het sentiment tegenover Indo-Europeanen kantelde toen de Nieuw-Guinea-crisis tussen Indonesië en Nederland uitbrak.

Eerder behandelde ze al dit thema in het vergeten album Reborn en het zeer lezenswaardige boek Onderweg, dat handelt over migratiestromen en ze samen met Tina de Gendt maakte. Op de Nederlandse tv verscheen eerder al de documentaire Aimee & Samir, waarin al het bovenstaande voor een deel bevestigd werd.

Samir is absoluut een verhaal dat is gemaakt met de beste intenties. Het grootste probleem hiermee is dat het met de teletijdmachine terug zou kunnen flitsen naar 1996 en dan zou het weinig vragen oproepen. Mensen zouden geboeid zijn door het gebruik van smartphones die duidelijk meer kunnen dan de Nokia’s van toen en men zou enigszins opkijken van het hele concept van een opvanglocatie in het zonnige Griekenland.

De wijze waarop Samir en zijn familie worden geportretteerd past echter perfect bij dat tijdsbeeld waarin het door een progressieve elite gedragen sentiment heerst dat stelt dat we de grenzen moeten openstellen voor iedereen die het moeilijk lijkt te hebben en daar het liefst niet al te veel vragen bij moeten stellen. Want gaat het niet om menselijkheid?

Jammer

Toch kun je aan Samir zien dat Aimee de Jongh hier qua verhaal heel erg in de jaren negentig is blijven hangen. Het sluit niet goed aan op de realiteit van nu en voelt aan als iets dat ergens is teruggevonden op een plank.

Samir is echter wel gemaakt met een ondertoon die een goede ontvangst zal vinden bij de typische lezers van kranten als De Morgen en De Standaard in België of De Volkskrant en het NRC in Nederland. In die laatste krant geeft de onvermijdelijke Stefan Nieuwenhuis al een voorzetje voor deze strip: lees het hier. Het zal absoluut goed besproken gaan worden in deze laatste bastionnetjes van de gevestigde media en ook prijzen winnen.

Grafisch is het knap en voor fans van Aimee is het verplichte kost. Tegelijkertijd is het jammer dat hier vooral het laaghangende fruit wordt geplukt. Het speelt ook schaamteloos in op het sentiment mewt bijvoorbeeld de kwaal van Samir. Je gaat jezelf onwillekeurig afvragen wat ze hierna gaat doen? Ze lijkt tegen de grenzen van haar vertelkunst op te zijn gelopen.

Op het snijvlak van de vluchteling in dat barre Griekse kamp, een Europese samenleving die niet per se zit te wachten op vluchtelingen uit gebieden met een andere cultuur en de wijze waarop eerdere groepen vluchtelingen zijn opgenomen zit een goed, genuanceerd verhaal dat recht doet aan alles en iedereen die te maken heeft met deze kwestie. Samir is niet dat boek.

Samir verscheen op 8 oktober bij Scratch Books