Vijftien jaar Inception? Gezien het onze favoriete film van de jaren 2010 is, moeten we dat vieren.
In juli 2010 ging ik naar de bioscoop, want er was een nieuwe film met Leonardo DiCaprio en Elliott Page die blijkbaar goed was: Inception. Ik herinner me dat bezoek als de dag van gisteren, want voor de eerste keer was ik echt weggeblazen door een film. Ik wilde alles weten: hoe had Christopher Nolan dat gedaan? Een filmobsessie was geboren. Het is vandaag nog altijd mijn favoriete film, en hoewel ik er al eens over schreef, kon ik deze verjaardag niet onopgemerkt voorbij laten gaan. Ik deel deze keer geen analyses, maar een paar willekeurige zaken van voor of achter de schermen die ik nog altijd geweldig vind.
De meest onderschatte zin
Inception leverde heel wat iconische oneliners op, zoals ‘You mustn’t be afraid to dream a little bigger, darling’, ‘Dreams feel real while we’re in them. It’s only when we wake up that we realize something was actually strange.’ of ‘Don’t you want to take a leap of faith?’. Maar er is er eentje die nog te vaak vergeten wordt. Wanneer het team dromenjagers de praktische kant van de diefstal bespreekt, hebben ze vooral nood aan genoeg tijd (foreshadowing!) om hun doelwit Fischer (Cillian Murphy) te doen slapen. Het wordt een vlucht van LA naar Sydney, maar er komt wel wat omkoping bij kijken om ongestoord te blijven. Eerste klas, stewardessen…
Geen probleem, zegt opdrachtgever Saito (Ken Watanabe) nonchalant: ‘I bought the airline.’ Glorieus toch, die rijkaards? Geen volledige crew of vliegtuig voor een dag wat toestoppen. Nee joh, die ganse luchtvaartmaatschappij naar je pijpen doen dansen! Voor één vlucht! Zo droog gebracht door Watanabe, met dat voorzichtige ‘It seemed neater.’ erbij. Geniaal. Wie zegt dat Chris Nolan niet hilarisch kan zijn?
De pakken van Arthur
Wie me goed kent, weet dat ik een goed kostuum kan appreciëren. Of het nu een maatpak is of formeel dienstkostuum van hulpdiensten of het leger (de begrafenisscène in Top Gun: Maverick is niet alleen emotioneel, maar ook prachtig gekostumeerd). Het kan zijn dat dat zaadje geplant werd in Inception (heb je ‘m?). Geen dienstkostuums te bespeuren, maar wel heel veel maatpakken en formele kleren. Elk personage draagt er wel een, allemaal perfect voor wie ze zijn, zoals Saito’s Aziatisch-geïnspireerde smoking, Eames’ kleurrijke hemden en Fischers bretellen). Maar niemand draagt ze zo goed als Arthur.
De point man van Cobb, gespeeld door Joseph Gordon-Levitt, is degene die alles regelt voor de droommissie. Bij de andere crewleden is hij bekend voor zijn rigiditeit, maar die aandacht voor details maakt hem ook zo goed. Die eigenschap zie je terug in zijn kleding, van de hand van kostuumontwerper Jeffrey Kurland. Dat betekent ook niet dat hij altijd hetzelfde draagt. Driedelige maatpakken, truitje als ondervest, patronen, verschillende kleurenpaletten — het werkt niet zomaar bij iedereen. Vooral het maatwerk door Dennis Kim is echt subliem. Gecombineerd met het strakke kapsel en het lange, smalle figuur van Gordon-Levitt schreeuwt de look dat dit iemand is die de touwtjes in handen heeft. Ook als hij tegen de zwaartekracht vecht (zie ook verder), want veters en broekspijpen werden ervoor vastgezet, aldus Kurland. Zelfs in zijn iets nonchalantere outfits, want dit is niet zomaar een leren jasje dat je in de eerste, beste winkel koopt.
Meer lezen over de kostuums in Inception? Deze gearchiveerde Livejournal-post (aah, die goeie ouwe tijd!) is geweldig.
Het zwaartekrachtgevecht achter de schermen
Het is nog altijd wellicht de bekendste scène in Inception: het gevecht in de hotelgang waarbij de zwaartekracht plots verandert. Arthur is ontdekt op zijn droomniveau, maar hij ondervindt hinder van het rijgedrag van Yusuf een niveau hoger. Als passagier gaat hij heen en weer, en dus helt en kantelt ook de gang met hem mee. Later, wanneer het busje van Yusuf over de brug gaat en dus in vrije val is, heeft de zwaartekracht Arthur helemaal verlaten. Gewichtloos moet hij de anderen een kick kunnen geven terug naar zijn niveau, en onderweg ook nog een boef uitschakelen. Het zijn geweldige actiescènes, die nog beter worden als je ook weet hoe ze het voor elkaar kregen.
Aangezien er twee soorten gevechten plaatsvinden in het hotel, moest de set ook wendbaar zijn. En dat hebben de makers letterlijk genomen, want de gang werd gebouwd op een draaibare stelling van gigantische stalen ringen. Die moesten perfect rond zijn om verschuivingen en problemen te vermijden. De constructie van meer dan 30 meter lang kon 360° draaien, en de crew kon ook de richting en snelheid van de rotatie zelf bepalen. Die centrifugeconstructie was al enkele keren gebruikt op een filmset, met Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey als bekendste voorbeeld.
Maar Nolan wilde ook hier zo weinig mogelijk digitale effecten gebruiken en zo vrij mogelijk zijn in de regie en het camerawerk. Cinematograaf Wally Pfister moest camera’s voorzien die aan de set vasthingen om mee te gaan met de helling, en camera’s die vrij hingen in het midden van de set, zodat het publiek de zwaartekrachtverschuiving ook kon waarnemen. Daarom werd de set zelfs voorzien van elektriciteit en er werd afgesproken om de acteurs niet in harnassen te stoppen. En dus was het oefenen geblazen voor Joseph Gordon-Levitt en de stuntmannen.
Wennen aan de draaisnelheid en de helling en je evenwicht bewaren bovenop een uitdagende vechtchoreografie was geen sinecure. Zowel Nolan zelf als stuntcoördinator Tom Struthers probeerden het, maar kregen last van duizelig- en misselijkheid. Maar Gordon-Levitt wilde ook zo veel mogelijk zelf doen. Zeker wanneer het gevecht verder gaat in de ruime hotelkamer, was er meer risico. Eén fout en de acteur kon meters naar beneden vallen.
Voor de gewichtloze scènes was dan nog een tweede set nodig, want nu zouden de acteurs verticaal hangen om dat effect te creëren. En dus werd ook de set rechtop gebouwd. Hier dus wel harnassen, bevestigd aan het ‘plafond’, waaraan de acteurs tot 12 meter naar beneden konden zakken. Missie geslaagd, uiteindelijk, en het werd een hoogtepunt van de film. Nog meer info vind je op de dvd (en ondertussen Blu-Ray) met een pak behind-the-scenesmateriaal (aah, die goeie ouwe tijd!). Die heb ik grijsgedraaid — een aanrader dus.
De (bonustrack op de) score
Er is al veel geschreven over de muziek die Hans Zimmer maakte voor deze film, onder andere deze interessante artikels van FandomWire en Den of Geek. Hij veranderde de filmmuziek met onder andere de Inception-hoorn of BRAAAMMM en de muziek die steeds meer naar een hoogtepunt evolueert. Er is minder focus op melodie en meer op elektronica, maar de muziek begeleidt de beelden nauwer dan voorheen. Dat alles heeft zijn voor- en nadelen, zoals beide artikels ook benadrukken.
Achteraf gezien vinden velen dat hij de filmwereld saaier heeft gemaakt, maar ten tijde van Inception was hij revolutionair. Hollywood trok uit dat succes de verkeerde conclusies, namelijk niet zelf proberen te innoveren maar kopiëren wat werkt. Dat doen ze vandaag nog, en dat kunnen we Hans Zimmer zelf moeilijk kwalijk nemen.
De soundtrack zal altijd een van mijn absolute favorieten blijven. Het was de aanzet voor mijn liefde voor filmmuziek en onrechtstreeks de reden dat ik op mijn 29ste met viool begonnen ben. De muziek, en vooral Time, voor het eerst live horen op mijn verjaardag in 2016 was fenomenaal en overweldigend.
Maar er is een extra track die ik minstens even goed vind en die niet te vinden is op een streamingdienst, cd of vinyl. (Mocht iemand een betrouw- en betaalbaar vinylexemplaar vinden om over te kopen, laat het gerust weten, ik ben je eeuwig dankbaar). De soundtrack kreeg in 2010 namelijk twee bonustracks die gratis te downloaden waren op www.inceptionscore.com, Projections and Don’t Think About Elephants. Die laatste is al vijftien jaar een favoriet op mijn iPod (#oud).
De titel verwijst naar het gesprek aan het begin van de film waarin Arthur en Cobb uitleggen aan Saito hoe moeilijk inceptie is, omdat het bewustzijn complexer is dan je zelf doorhebt. En toch komt de muziek ergens anders voor. Gezien de paragrafen die ik hiervoor schreef, zal het je niet verbazen dat dit stuk speelt doorheen het zwaartekrachtgevecht van Arthur tot wanneer Fischer klaar is om de kluis binnen te gaan. Wanneer hij dus echt niet aan olifanten mag denken. Het vat de film en de muziek van Zimmer perfect samen. Ik wil het je dan ook niet onthouden, mocht je niet zo’n fossiel deel geweest zijn van het Inception-fandom als ik.
De filmmetafoor met de personages
Als er een stukje trivia is dat je misschien zal kennen, is het wel dit. Waar het hart van vol is, loopt de mond van over, zeggen ze — of in dit geval, de pen. Nolan schreef Inception niet met de intentie om van het team een filmcrew te maken, maar in een interview met Wired gaf hij toe dat die metafoor er zeker in zit. “Ik werd duidelijk aangetrokken door het creatieve proces dat ik ken. Het team werkt gelijkaardig aan hoe de film gemaakt werd.”
De rollen die de personages vervullen binnen het team komen dus overeen met die op een filmset:
- Cobb is de regisseur, met de visie en het grote plan.
- Arthur is de producent. Als point man doet hij alle planning en research en zorgt ervoor dat alles er is om het plan van Cobb uit te voeren.
- Ariadne is de productieontwerper. De architecte bedenkt en maakt ook in de film letterlijk de wereld waar de inceptie zal plaatsvinden.
- Eames is de acteur. Hij wordt in de film de vervalser genoemd omdat hij mensen imiteert en hen zo om de tuin leidt om te doen wat zij willen.
- Saito is de filmstudio. Hij financiert de hele operatie en is ook de opdrachtgever.
- Fischer is het publiek. Hij is het doelwit van de inceptie. Alles in de droomwereld is op hem afgestemd, en hij ondergaat alles wat het team voor hem voorzien heeft.
Met wie kon jij je het meest vereenzelvigen? Misschien is dat wel een job voor jou…
De Piaf-muziekception
Nog iets over die score van Hans Zimmer. Hoe meta je kan gaan, bewijst Zimmer zelf. Iedereen die de film zag, herinnert zich vast nog dat ‘Je ne regrette rien’ van Edith Piaff een belangrijke rol speelt in het verhaal. Maar ook in de muziek van Hans Zimmer zit het nummer sterker verweven dan je zou denken, en meer dan ik tot voor dit artikel wist. De componist nam namelijk twee noten ervan en bewerkte het om als basis te gebruiken voor zijn muziek. Maar dat was nog niet zo simpel.
“Ik moest die twee noten uit de originele opname halen,” aldus Zimmer. “Ik hou van technologie, dus het was voor mij erg leuk om de originele master uit de Franse nationale archieven te halen. Dan moest ik nog een gekke Franse wetenschapper vinden die die ene cel daaruit kon halen.” Muziekmagie! Alle muziek in de score is uiteindelijk een variant op het tempo uit Je ne regrette rien. “Delingen, vermenigvuldigingen — op elk moment kon ook ik een nieuw tijdsniveau terecht komen.”
Als muzikant is het wellicht niet verwonderlijk dat hij (net als ik) vooral dat aspect van Inception zo intrigerend vond. “Iedereen denkt dat de droom het belangrijkste deel is. Voor mij was het de tijd: het idee dat Chris een tijdreisfilm heeft gemaakt die echt werkt”.
De cast: wat als…
Het is geen geheim dat Chris Nolan al eens graag met dezelfde mensen werkt. Van zijn 13 films maakte hij er 10 met castinghoofd John Papsidera, 8 met productie-ontwerper Nathan Crowley en geluidsontwerper Richard King, en alle 13 met zijn vrouw en producer Emma Thomas. Maar ook bij de acteurs heeft hij getrouwen. Michael Caine spant de kroon met 8 verschijningen. Sinds Batman Begins zat hij in elke Nolan-film. Maar daar blijft het wellicht bij, want in 2023 ging de nu 92-jarige acteur met pensioen, dus was hij al niet meer te zien in Oppenheimer. Cillian Murphy’s trouw aan Nolan — 6 films tot nu toe — werd vorig jaar beloond met een hoofdrol én een Oscar.
Beide acteurs zijn natuurlijk te zien in Inception. Daarnaast lagen ook al snel een paar rollen vast. Saito werd speciaal geschreven voor Ken Watanabe, na zijn kleine rol in Batman Begins. Ook Tom Hardy koos Nolan zelf, nadat hij zijn werk had gezien in Bronson. Die intensiteit en humor vond hij perfect voor Eames. Het werd de doorbraak voor Hardy.
Maar de rest van de cast had er helemaal anders uit kunnen zien. Zowel Brad Pitt als Will Smith kregen de rol van Cobb aangeboden, maar weigerden. Smith vertelde onlangs nog maar dat hij “de film niet begreep” en nu wel spijt had van die beslissing. Met DiCaprio zat Nolan wel snel op één lijn. De acteur bracht eigen ideeën aan en diepte de rol met Nolan verder uit. Arthur ging dan weer eerst vertolkt worden door James Franco, die moest afhaken. Op zijn auditie was Gordon-Levitt opgedaagd in een kostuum, ondanks dat er nog geen details waren over de look van het personage. Het was dus een profetische beslissing.
En dan is er nog één stukje trivia dat het internet rondgaat, maar geen duidelijke bron heeft. Ik neem het dus met een grote korrel zout, maar voor mij valt het niet te negeren. Want bijna was er na Titanic en Revolutionary Road opnieuw een reünie tussen DiCaprio en Kate Winslet als gedoemde geliefden. Winslet zou de rol van Mal aangeboden gekregen hebben. Maar zij zag zichzelf niet in de rol en dus koos Nolan voor Marion Cotillard. Cotillard is geweldig in de rol, maar als Kate en Leo-fan had ik die samenwerking wel graag gezien in mijn favoriete film.
Dat einde
Nolan kreeg het idee voor Inception op zijn 16de. Sinds dan was hij altijd al gefascineerd door de droomwereld als alternatieve realiteit. Uiteindelijk heeft hij 10 jaar aan het script gewerkt. (Nolan was 39 toen Inception in de bioscoop kwam.) Het moeilijkste daarbij was de emotionele link met het hoofdpersonage. Een kraakfilm (heist movie) is vaak niet erg diepgaand, maar gezien het om zoiets universeels als dromen ging, wilde hij er meer in stoppen.
Net dat is ook het blijvende nalatenschap van Inception. Je kan geen artikel schrijven over de film zonder het over dat einde te hebben. Want zelfs na 15 jaar frustreert het nog veel mensen dat we niet weten of Cobbs hereniging met zijn kinderen nu een droom was of niet. We moeten het weten! Van Nolan zullen we dat sluitende antwoord echter nooit krijgen.
“Het punt van dat shot is dat het hem niks meer kan schelen. Hij heeft zich erover gezet en is bij zijn kinderen. Daarom controleert hij zelfs niet of de tol draait of valt.” Cobb is gelukkig, dus zouden wij dat ook moeten zijn? “De ambiguïteit is niet emotioneel, maar intellectueel — voor het publiek.”
Nolan geeft zelf ook wel toe dat het einde de film ook voor hem een andere dimensie geeft. “Inception was heel uniek om met een publiek te bekijken en het einde te ervaren. Als ik een bioscoop binnenglipte, kwam er op het einde een mix aan gehap naar adem, gekreun en uitingen van frustratie — een geweldige mengelmoes aan emoties.” Beter kan ik het niet beschrijven.
Inception is te zien op HBO Max en te koop op dvd, Blu-Ray en 4K.
