I Swear review: typisch Britse topper

Velen hadden waarschijnlijk nog niet gehoord van I Swear tot de BAFTA’s een paar weken geleden. John Davidson, het onderwerp van I Swear, was op de ceremonie omdat de film over zijn leven genomineerd was. Maar door z’n tourette ontstond er een ongelukkig incident waarbij z’n tics leidden tot een zware belediging aan het adres van onder andere acteurs Michael B. Jordan en Delroy Lindo. De reacties van veel mensen daarop lieten zien waarom ze misschien eerst deze film hadden moeten bekijken, en waarom een film over iemand met tourette nog steeds nodig is om mensen bewust te maken van deze aandoening. Wij gingen kijken op Filmfestival Oostende en waren helemaal voor I Swear gewonnen.

Onhoudbaar

John Davidson (eerst Scott Ellis Watson, daarna Robert Aramayo) is nog maar een tiener wanneer hij ongecontroleerd gedrag begint te vertonen. Eerst gaat het over spasmen in z’n nek of gezicht, maar dat groeit uit tot ook vocale tics waarbij hij vaak mensen beledigt. Het zorgt voor problemen thuis, zoals z’n vader die het gezin verlaat, maar ook op school, waar hij geschorst wordt omdat ze denken dat hij het met opzet doet en verzint. Z’n moeder (Shirley Henderson, Harry Potter) heeft maar weinig begrip voor hem en doet hem zelfs op de grond voor de haard eten voor als hij zou spuwen.

Zo’n 10 jaar later neemt John medicatie, waardoor het iets beter gaat. Hij komt een oude vriend tegen die hem thuis uitnodigt. Z’n moeder Dottie (Maxine Peake, The Theory of Everything) blijkt ervaring te hebben met de ziekte en wil dan ook dat John bij hen volledig zichzelf kan zijn: zonder verontschuldigingen voor z’n tics maar ook zonder medicatie. Dat loopt niet altijd van een leien dakje en brengt hem zelfs in contact met de politie. Maar er zijn toch mensen die hem een kans geven, waardoor hij toch vrede vindt met zichzelf.

Eyeopener

I Swear voelde voor mij als een film zoals alleen de Britten die kunnen maken: een zwaar onderwerp centraal stellen, maar toch humor en veel warmte erin brengen zonder dat het overdreven voelt. The Full Monty of Billy Elliot zijn films waarmee ik deze zou vergelijken. Door het begin van Johns ziekte ook te tonen, besef je beter wat voor impact het moet hebben, want eerst had hij een normaal leven tot dat op z’n kop gezet werd. Zeker wanneer hij overal op onbegrip stuit, ook binnen z’n eigen familie, omdat de ziekte toen nog niet gekend was, voel je al snel met hem mee.

Ook de tijdsprong naar 10 jaar later laat de film toe om te veel onnodige herhalingen van moeilijke momenten over te slaan en te tonen hoe hij toch z’n leven aangepast heeft. Zeker wanneer hij bij het gezin van Dottie terechtkomt en hoe zij hem normaal behandelen, zou het heel gemakkelijk alleen rozengeur en maneschijn kunnen zijn, maar de onvrijwillige neveneffecten van z’n ziekte worden ook niet uit de weg gegaan. John Davidson kreeg een MBE voor het educatieve werk dat hij deed rond tourette en dus komt ook dat deel van z’n leven terecht aan bod.

Geweldige hoofdrol

Maar ook de humor is wat dit zo’n innemende film maakt. Omdat de tics nu eenmaal woorden of daden zijn die het meest ongepast zijn voor het moment (de schooldirecteur ongewenst uitschelden of tegen iemand die ongeneeslijk ziek is, zeggen dat ze gaan sterven), kan je soms niet anders dan geschokt lachen. Bij deze voorbeelden lijkt het op papier misschien niet zo, maar vooral de context erbij doet veel.

De kracht van dit soort films zit hem ook vaak in de cast. Shirley Henderson speelt een rol die we wel meer van haar te zien krijgen als de ijskoude moeder, maar ze maakt haar ook niet helemaal onsympathiek. Het meest vertederende personage wordt waarschijnlijk gespeeld door Maxine Peake, maar het enige minpunt aan I Swear zit ook in de verhaallijn van haar personage: een soort plotwending die waarschijnlijk wel echt gebeurd is, maar dan weer voelt alsof het net iets te goed uitkomt. Ook Peter Mullan laat een stevige indruk na als de oerdegelijke baas van Tommy.

Maar het succes van deze film behoort eigenlijk helemaal toe aan Robert Aramayo. Hij heeft zelf geen tourette, maar dat zou je op geen enkel moment van deze film denken. Het moet niet gemakkelijk geweest zijn om de tics er natuurlijk te laten uitzien als je ze zelf moet spelen, maar dat doet hij met verve. Om dat voor elkaar te krijgen, heeft hij John maandenlang gevolgd en ook research gedaan. Daarnaast maakt hij van John ook gewoon een supersympathiek personage waar je wel van moet houden, zonder ook te overdrijven in de zware momenten. Het is een debuutrol die hem meer dan terecht de BAFTA voor Beste Acteur opleverde.

I Swear is daarnaast ook een film die op een niet-belerende manier mensen bewust maakt van wat tourette precies is en hoe het werkt. Dat de mensen met de aandoening zelf totaal geen controle hebben over wat ze zeggen of doen, en dat dat ook voor hen soms een nachtmerrie is. Dat je dat allemaal kan en nog met een topfilm eindigt, is een pluim op de hoed van schrijver en regisseur Kirk Jones (Nanny McPhee).

I Swear is vanaf 25/03 te zien in de bioscoop.