Het duurt nog even voor 16 december 2026 op onze kalender verschijnt. Maar op die dag komt de, voor mij reeds op voorhand besliste, beste film van het jaar uit: Dune: Part Three. Ook komt er nog een kleine superheldenfilm uit de die dag, maar dat negeren we eventjes.
Er zijn twee regisseurs die vaak in dezelfde adem genoemd worden als het gaat over visuele parels en technische hoogstandjes in de laatste 10 jaar. Dat zijn natuurlijk Christopher Nolan en Denis Villeneuve. En laat nu net 2026 het jaar zijn dat ze beiden hun meest spectaculaire project tot nu toe uitbrengen.
Ik heb het de laatste jaren sowieso al wat moeilijker met Christopher Nolan zijn films. Ik vind hem sowieso het leukste als hij originele verhalen vertelt zoals Interstellar, Inception, The Prestige en zelfs Tenet. Echter heb ik het gevoel dat hij de laatste jaren vooral films maakt die meer een evenement zijn dan een goed op zichzelf staande film. Ook al vind ik misschien dat hij een interessante extra laag over de Odyssee gelegd heeft met zijn anti-oorlogsretoriek, ik blijf toch een beetje het gevoel hebben dat zijn film eerder een kermisattractie is die je per se op het grote scherm moet zien dan echt inhoudelijk goed in elkaar gestoken. Maar daar wil ik het niet over hebben. Ik wil namelijk het derde deel van Dune positief belichten en niet een andere film per se negatief belichten. (The Odyssey is uiteraard een meer dan degelijke film, daar niet van).
Geen enkele wereld is simpelweg zwart en wit
Maar na de release van Dune had Frank Herbert al snel door dat vele lezers de echte boodschap van zijn boek niet echt goed begrepen.
Eigenlijk moeten we teruggaan naar 1965. Dat jaar kwam het boek Dune uit, geschreven door Frank Herbert. In dit boek wilde hij een sciencefictionverhaal vertellen zonder te focussen op technologie. Waar het in Dune eigenlijk over gaat, is de menselijke politiek en de moraliteit van een samenleving. Hij plaatst het in de toekomst om zo weinig mogelijk huidige samenlevingen te viseren. Natuurlijk zijn een aantal metaforen redelijk duidelijk. Zo is er de schaarsheid van water waarin een parallel te trekken is met olie. Of de onderdrukking van een woestijnvolk, dat raar maar waar nu even actueel of mogelijk zelfs actueler is dan in 1965. Voor het politieke systeem heeft Herbert zich duidelijk gebaseerd op de Europese geschiedenis met zeker een grote bron in de Arthuriaanse legende. Daarbij heeft hij een wereld gecreëerd die hij in zijn appendices zo uitgebreid beschrijft dat het onmogelijk wordt om geen parallellen te zien met de huidige samenleving. Al is het uiteraard niet nodig om deze te lezen als je het verhaal van Dune wil volgen.
Maar na de release van Dune had Frank Herbert al snel door dat vele lezers de echte boodschap van zijn boek niet echt goed begrepen. Zeker als je de appendices niet grondig leest en je de tijd neemt om na te denken over de beweegredenen van alle personages die niet letterlijk beschreven staan in het boek.
De eerste appendix heet ‘The Ecology of Dune‘, wat op zich belangrijk is omdat je hier info krijgt waarmee je deels kan voorspellen welke visioenen Paul echt ziet wanneer hij de spice essence neemt. De tweede appendix heet dan weer ‘The Religion of Dune‘. Deze appendix is geschreven alsof het door een geschiedschrijver geschreven is in het Dune-universum zelf. Maar dan een hele tijd na de gebeurtenissen uit Dune. En dat is belangrijk. Het beeld dat wij nu over zogenaamde profeten uit het verleden hebben, is ook anders dan wat men destijds ervaarde. De derde appendix heeft de naam ‘Report on Bene Gesserit Motives and Purposes‘ gekregen. Deze inhoud is wel het meest duidelijk en maakt de politiek vooral een stuk complexer. De laatste appendix is gewoon een gids doorheen alle namen.
Daarom vond hij het nodig om een epiloog te schrijven. Dat is dan het tweede boek in de Dune-reeks geworden, Dune Messiah. Deze epiloog is een antithese op de heldenstatus van Paul Atreides uit het vorige boek. Dit boek neemt een tijdssprong van 12 jaar. De gevolgen van Paul zijn keuzes worden duidelijk waardoor duidelijk wordt dat 1 man niet kan stoppen wat een gemeenschappelijk idee teweeg brengt. En wat misbruik van dat idee voor eigen gewin tot gevolg kan hebben. Dune Messiah voelt ook echt als een toevoeging en niet echt op een eigen verhaal. Het derde boek, Children of Dune, daarentegen voelt wel aan als een waardig vervolg waarin de lessen uit Dune Messiah op een andere manier concreter uitgevoerd worden. Tot op het einde het voor sommigen misschien te raar zal worden.
De geschiedenis herhaalt zich
Waar het boek Dune Messiah eigenlijk over de daden binnen de Heilige Oorlog heen springt, zal Villeneuve ze wel expliciet tonen.
Het eerste boek is ondertussen verfilmd in twee prachtige films van Denis Villeneuve. En Villeneuve heeft bewust meer van de achtergrond uit de appendices meegenomen. Hierdoor vond ik persoonlijk dat de rol van Paul beter aanleunde bij de figuur die we in Dune Messiah leren kennen. Maar als ik hierover spreek met medefilmliefhebbers, die het boek niet gelezen hebben, merk ik net hetzelfde probleem dat Herbert zelf gewaar werd na zijn eerste boek. “Paul is toch de held?”, “hij heeft de slechte leider verslagen”, “hij heeft een verdrukt volk bevrijd”, komt vaak naar boven. Maar wat wil ik graag met deze mensen praten na Dune: Part Three.
Villeneuve heeft zelf al aangegeven dat Dune: Part Three veel meer een combinatie van actie en thriller zal zijn dan zijn voorgangers. Ook in de scène die we te zien kregen voor The Odyssey (voor de 70 mm IMAX enkel) toont dit duidelijk aan. Waar het boek Dune Messiah eigenlijk over de daden binnen de Heilige Oorlog heen springt, zal Villeneuve ze wel expliciet tonen. Dat is net zoals het gevecht op het einde van Dune: Part Two, daar werd in het boek ook over heen gesprongen.
Het grote voordeel aan Dune is wel dat een groot publiek al geïnvesteerd heeft in de franchise. Het volk zal hier wel naar gaan kijken, en misschien uitgedaagd worden. En dan gaan we eindelijk een eerlijk gesprek over cinema kunnen hebben.
In Dune: Part Three zal de tijdsprong echter 17 jaar zijn in plaats van 12 jaar. Ook als ik naar de cast kijk, zie ik dat er elementen uit Children of Dune zullen meegenomen worden. Het belangrijkste doel van Villeneuve is dan ook om het narratief van Paul Atreides af te ronden. Deze heeft nog uitlopers in dit derde boek. Timothée Chalamet liet al weten dat dit derde deel de meeste creatieve vrijheid neemt ten opzichte van de boeken. Ik ben dan ook benieuwd of Villeneuve erin zal slagen om de geest van Paul zijn verhaal tot een goed einde te brengen. Maar waar ik nog meer naar benieuwd ben, is hoe het publiek hierop zal reageren. Avengers: Doomday zal misschien de leukste cinema-ervaring worden qua sfeer, Dune: Part Three zal ons veel meer doen nadenken over onze wereld. Ten minste als Villeneuve erin slaagt om Herberts boodschap over te brengen. Maar daar twijfel ik eigenlijk niet aan.
Op zich ben ik al verbaasd over het succes van Dune en Dune: Part Two. Op papier zijn dit films die volgens mij niet zouden moeten werken. Maar ik ben zo blij dat ze het wel doen, en dat het algemene publiek mee is. Alleen gaan er veel mensen zaken te zien krijgen die ze in de verste verte niet zagen aankomen. En dat is goed. Cinema en kunst moeten verrassen. Je uit je comfortzone halen. Om deze reden vind ik het bijvoorbeeld jammer dat Digger het zo slecht doet aan de kassa. Ook hier werd iets nieuws gedaan en mensen haken zelfs af zonder te gaan kijken. Gewoon door (onterecht) slechte reviews. Het grote voordeel aan Dune is wel dat een groot publiek al geïnvesteerd heeft in de franchise. Het volk zal hier wel naar gaan kijken, en misschien uitgedaagd worden. En dan gaan we eindelijk een eerlijk gesprek over cinema kunnen hebben.
Op zich is het daarbij ook schandalig dat Dune nog zo weinig lof gekregen heeft in awards-season. Ik dacht net als iedereen dat Dune: Part Three misschien een Return of The King-moment ging hebben: alle prijzen binnenhalen voor heel de trilogie. Alleen, bestaat er een filmjaar met meer concurrentie dan 2026?
