Zondag De Negenste review: uniek verteld

Het mengen van fictie en realiteit is redelijk uniek in de Vlaamse cinema volgens mij. Maar dat is exact wat Kat Steppe doet in haar langspeeldebuut Zondag De Negenste, met vaak pakkende resultaten. De film was de openingsfilm van Filmfestival Oostende en verschijnt nu overal in de zalen.

Spoken uit het verleden

Horst (Josse De Pauw) en Franz (Peter Van Den Begin) zijn broers, maar dat is soms moeilijk te geloven. Want bijna elke keer als Franz Horst komt bezoeken in het woonzorgcentrum, mondt het uit in een gevecht. Het was ook al 35 jaar geleden dat ze elkaar zagen, maar omdat Horst beginnende Alzheimer heeft, wil Franz hun ‘emotionele boekhouding’ afhandelen. Maar tegelijk zit hij ook in slechte papieren, dus misschien zit er ook nog iets anders achter?

Om verdere aanvaringen te vermijden, stelt de dokter voor om een buffer mee te nemen. Franz neemt daarom Andrea (Kristien De Proost, Kinderen van Dewindt) mee, met wie ze beiden een ingewikkeld verleden hebben. Zij wil echter maar wat graag terug deel uitmaken van z’n leven en wil hem ook gelukkiger zien, dus brengen ze veel tijd samen door. Terwijl Franz en Horst hun fragiele band proberen te herstellen, ondervindt Horst meer en meer invloed van z’n ziekte.

Onderdompeling

Uit de beschrijving is het misschien niet helemaal duidelijk, maar de mengeling van fictie en realiteit waarover ik het had, gaat over het woonzorgcentrum waar Horst verblijft. Zijn personage is namelijk fictief, maar alle andere bewoners zijn geen acteurs, verblijven daar echt, en lijden ook vaak aan dementie of Alzheimer. Tussen het fictieve verhaal door zijn er dus ook vaak beelden van hun dagelijkse realiteit, die best confronterend kunnen zijn. Het zorgt wel voor een hogere geloofwaardigheid en betrokkenheid, en een interessante interactie tussen iemand die acteert en iemand die dat helemaal niet doet.

Het fictieverhaal is daarnaast ook op een speciale manier verteld. De onduidelijkheden worden lange tijd niet ingevuld, maar langzaam duidelijker via flashbacks. Wat al snel opvalt, is dat ook de montage en invulling van het verhaal de effecten van Alzheimer of dementie leken te volgen. Het deed me vaak denken aan The Father met Anthony Hopkins, waarin de dingen die we zien niet altijd echt zijn.

Hier wisselen bijvoorbeeld de acteurs tussen jonge en volwassen versies in de flashbacks of stemt de omgeving niet overeen met wat er echt gebeurt. Zo denkt Horst dat hij in Ierland is, terwijl we nog altijd verkeersgeluiden horen uit de stad. Ook komen sommige herinneringen op alle mogelijke momenten doorgebroken, wat soms voor wat chaos zorgt. De belichting is in die scènes ook speciaal, met vaak een bepaald punt dat echt de focus krijgt. Dit alles brengt je tegelijk van je melk en laat je even in de schoenen lopen van iemand voor wie verleden en heden door elkaar beginnen te vloeien.

Kruipt onder je huid

Tegelijk is er ook een nevenverhaal rond de verdwijning van de moeder van de twee mannen die voor mij net iets minder meeslepend was. De flashbacks hebben vooral waarde om de relatie tussen de broers onderling en die met Andrea aan te vullen. Zondag De Negenste komt voor mij dan ook vooral tot z’n recht in het heden. De dialogen zijn vaak eigenzinnig en droog, en de relatie tussen de broers zorgt soms ook nog voor wat zwarte humor, vaak ten koste van Horst of door de omstandigheden met Andrea.

Het zijn dus zeker niet de gemakkelijkste rollen om te spelen, maar iedereen doet het met verve. Ik heb Kristien De Proost nog niet vaak zien spelen, maar ze geeft Andrea de gepaste terughoudendheid en empathie. Voor Peter Van Den Begin is het misschien een rol die we hem al meer hebben zien spelen, maar hij doet het daarom niet minder goed. De scènes waarin Franz omgaat met echte bewoners en toch in z’n rol moet blijven, waren vast niet evident.

De strafste prestatie komt wel van legende Josse De Pauw, die net nog de Lifetime Achievement Award kreeg op het Filmfestival van Oostende. Voor mensen die bekend zijn met ziektes als Alzheimer of dementie komt z’n spel subtiel binnen, zoals een afwezige blik bij momenten of de kleine uitbarstingen van frustratie. Tegelijk zijn het ook de echte bewoners die al snel onder je huid kruipen, en wat mij betreft nog net wat meer bijblijven dan het fictieve verhaal. Zeker als je persoonlijke ervaring hebt met het thema, komt het soms des te meer binnen. En ja, de titel wordt uitgelegd en is ook onverwacht emotioneel.

Zondag De Negenste is vanaf 11 februari te zien in de bioscoop. Later deze week kan je bij ons ook een interview lezen met regisseur Kat Steppe!