Hnefatafl: Schaken als de vikingen (review)

0

Het is vakantie, en in plaats van te gaan liggen bakken en braden op één of andere Spaanse playa, trok deze Geekster naar het verre Noorwegen. Het was tijdens deze expeditie naar het arctische Noorden, meer dan 300 km boven de poolcirkel, dat ik kennis maakte met een eeuwenoud bordspel dat zelfs langer meegaat dan schaak: Hnefatafl.

66d396903d1fe52d04c527d83acc19d8

Hnefatafl, ook bekend als “Koningstafel”, was tussen het einde van de achtste eeuw en het jaar 1000 ontzettend populair in het noorden van Europa en verspreidde zich dankzij de Vikingen naar andere delen van het continent, zoals in het bijzonder de Britse eilanden. In de Middeleeuwen maakte schaak zijn opwachting en raakte het Vikingspel vergeten. Op basis van vondsten van verschillende exemplaren en vermeldingen in oude manuscripten, zijn archeologen er echter in geslaagd de spelregels te reconstrueren en kunnen ook jij en ik ons tegenwoordig weer wagen aan een pot Hnefatafl.

Gameplay

Hnefatafl is een asymmetrisch spel. Dit wil zeggen dat de twee spelers verschillende objectieven hebben en over verschillende middelen beschikken om hun doel te bereiken. De situatie is als volgt: de koning van de verdedigende speler start in het kasteel in het midden van het spelbord, omgeven door zijn 12 trouwe vazallen. Hij wordt echter omsingeld door maar liefst 24 aanvallers van de tegenstrever, die zich op de vier buitenste rijen van het spelbord bevinden. Een hopeloze situatie. De verdedigende speler moet proberen zijn koning in veiligheid te brengen door met het koningsstuk één van de vier kastelen te bereiken die zich in de hoeken van het speelveld bevinden. De aanvallende speler zal dit proberen te verhinderen en moet de koning vangen.

Spelstukken bewegen in een rechte horizontale of verticale (maar niet diagonale!) lijn en kunnen zo veel vakken overbruggen als ze willen, zonder daarbij over een ander stuk te springen, zoals een toren in schaak. Enkel het koningsstuk mag op één van de vijf kasteelvakken (één in het midden en in elke hoek van het bord) gaan staan, maar gewone spelstukken mogen wel over het centrale kasteelvlak bewegen (als ze er dus maar niet op eindigen).

the-usual-powers-of-movement

De bewegingsmogelijkheden van de spelstukken.

Net als in schaak kan je ook stukken van de tegenpartij slaan, waardoor ze uit het spel verwijderd worden. Het uiteindelijke doel van de aanvallende speler is om zo ook het koningsstuk van de verdediger te slaan. Dat doet hij door hem langs vier kanten te omsingelen (of langs drie kanten, als de koning met z’n rug tegen zijn centrale kasteel of de rand van het spelbord staat).

Vierthronsieg

Een gewoon stuk kan je makkelijker slaan: dat moet je enkel tussen twee van je eigen stukken klem zetten.

Einfacherschlag

Als je echter een stuk tussen twee stukken van je tegenstander plaatst, wordt je pion niet geslagen.

Sicherzug

Je kan een stuk ook slaan door het te klemmen tussen één van de hoekkastelen en je eigen pion.

Eckschlagschwarz

Het spreekt voor zich dat verschillende objectieven ook resulteren in verschillende strategieën. Zo zal de verdedigende speler maar wat graag stukken opofferen om zijn koning te beschermen en hem een vrijgeleide naar één van de hoekkastelen te bezorgen. De aanvallers doen er goed aan om de vluchtroutes zo snel mogelijk te blokkeren en vervolgens het net rond de koning steeds dichter te trekken. Gemakkelijker gezegd dan gedaan, want ondanks het numerieke voordeel van de aanvallers, lijken de verdedigers eigenlijk in het voordeel te zijn. Van alle spelletjes die ik tot op heden gespeeld heb, in beide rollen, hebben de aanvallers er nog niet één gewonnen.

Vormgeving

Het is een beetje zinloos een spel als Hnefatafl op vormgeving te beoordelen. Net als bij schaak zijn er immers talrijke uitvoeringen beschikbaar, de ene al mooier afgewerkt dan de andere. Mijn persoonlijk exemplaar bestaat uit een speelveld gedrukt op een geweven linnen doek, één van de weinige textielsoorten waarover de Vikingen beschikten, met decoraties die typisch zijn voor de Britse Eilanden en heeft pionnen die geïnspireerd zijn op de Lewis Chesspieces.

Hnefatafl_HP2a

Historisch waren de speelstukken echter vaak heel wat minder afgewerkt, wat erop wijst dat het spel ook door gewone mensen werd gespeeld, en niet alleen door Viking-rijkaards met te veel vrije tijd. Slaat de verveling in de zomermaanden toe? Waarom dan zelf geen Hnefatafl-spel maken? Het enige wat je daarvoor nodig hebt, is een spelbord van 11×11 vakjes, 24 zwarte pionnen van gelijke grootte, 12 witte pionnen van gelijke grootte (Wat dacht je bijvoorbeeld van geschilderde kurken of flessendopjes?) en een grotere witte pion.

Leerbaarheid

De basisregels van Hnefatal zijn vrij eenvoudig, hoewel er enkele situaties zijn die minder intuïtief aanvoelen, zoals het feit dat een stuk wèl geslagen wordt als de tegenstander hem door een zet tussen twee van zijn pionnen klemt, maar nièt geslagen wordt als hij zelf tussen twee vijandige pionnen geklemd gaat staan. Dat gezegd zijnde speelt het spel vlot, maar is er ontzettend veel ruimte om als speler te leren, nieuwe strategische inzichten te verwerven en beter te worden. Een beetje zoals schaak dus: iedereen kàn het, maar slechts een zeldzame enkeling verheft het tot een ware kunst.

Opstelling

De opstelling van de stukken van Hnefatafl staan duidelijk aangegeven op het spelbord. De koning wordt op het middelste vak van het bord geplaatst en zijn verdedigers, de 12 witte pionnen, worden rond hem opgesteld op de gemarkeerde vakken. De aanvallers, de 24 zwarte pionnen, worden aan de vier randen van het bord gezet, ook op de gemarkeerde vakken. Aan het begin van het spel ziet het speelveld er dus als volgt uit:

Koenigszabel01

83%
83%
Vikingklassieker!

Net als schaak en Go is Hnefatafl een spel dat eeuwenlang de tand des tijds heeft doorstaan dankzij z'n intrinsieke kwaliteiten. De regels zijn niet overdreven complex, maar toch is er bijzonder veel strategische diepgang door de asymmetrische aard van het spel: je moet je immers kunnen inleven in de rol van zowel aanvaller als verdediger. Dat kost vanzelfsprekend wat tijd en moeite, maar net dat leerproces maakt Hnefatafl zo leuk en uitdagend.

  • Gameplay
    9
  • Leerbaarheid
    7.5
  • Opstelling
    8.5
Share.

About Author

Jeroen Van Heel

Cardboard cowboy, Nintendo nerd en Dr. Deathrite himself. Show your moves!

Reacties