The Return of the Kraken

1

I am writing this under an appreciable mental strain, since by tonight I shall be no more. Penniless, and at the end of my supply of the drug which alone makes life endurable, I can bear the torture no longer; and shall cast myself from this garret window into the squalid street below. Do not think from my slavery to morphine that I am a weakling or a degenerate. When you have read these hastily scrawled pages you may guess, though never fully realise, why it is that I must have forgetfulness or death. – H.P. Lovecraft, Dagon

In feite is hij nooit weg geweest. Dat dachten we althans, en tot onze ontzetting zal blijken dat dit een van de grootste vergissingen was sinds Neville Chamberlain in 1938 “Peace in our Time!” riep. Je weet wel waarover ik spreek. ’s Nachts, als je badend in het zweet wakker wordt en niet weet waar je bent, staan zijn gruwelijke, onnatuurlijke vormen helder voor je ogen, om dan weer naar de achterkamers van je geest te verdwijnen. Maar weg is hij nooit, ook al maken we onszelf nog zo veel wijs. Amper een goede eeuw geleden werd zijn bestaan nog algemeen aanvaard, en sidderden kustbewoners rond hun kachels wanneer ze weer een verhaal hoorden over een nieuwe monsterlijke verschijning, en het verdwijnen van een man, vrouw of kind. Wetenschap en kennis zouden zijn bestaan ontkracht hebben, maar de laatste jaren blijkt hij vitaler te zijn dan ooit tevoren.

Bloedstollende tentakels zo groot als een beuk, vreselijke zuignappen die een onheilige zwart stof uitscheiden, en vooral dat oog, dat oog waar geen enkele warmte of emotie in te bespeuren valt: het Kraken is overal. Denk bijvoorbeeld aan het recente gezelschapsspel Cyclades, een spel dat zich situeert in het mythologische Griekenland. De speler kan verschillende legendarische wezens ter hulp roepen, zoals harpijen, centauren en cyclopen. Maar slechts één wezen vervult het hart van iedere speler met horror, wanneer zijn slijmerige tentakels opnieuw een hele vloot naar de zeebodem sleuren. Het Kraken komt dan ook helemaal niet uit de Griekse mythologie. Hij komt voort uit de diepste krochten van ons onderbewuste.

Al moet gezegd worden dat er bij sommige mensen iets grondig mis is dat onderbewuste. Kijk bijvoorbeeld naar het toppunt van menselijke slechte smaak, dwaasheid en hybris: de rampenfilm Clash of the Titans uit 2010. Hier zien we een Kraken dat eigenlijk geen Kraken is: het heeft verdomme een hoofd, een hoofd! Een Kraken HEEFT GEEN HOOFD. De vormen van het Kraken zijn zo gruwelijk onnatuurlijk en verwrongen dat niets in de buurt kan komen van een hoofd. Enkel dat oog, dat huiveringwekkende oog, kan een spiegel zijn waarin we al onze primordiale angsten weerspiegeld zien.

Het Kraken van Clash of the Titans is zo belachelijk omdat we instinctief weten dat dit geen Kraken is. Kijkt u liever hier naar. Veel angstaanjagender, niet?

Ergens in onze geest zit een archetype van het echte Kraken, ook al heeft niemand ooit een volledige Kraken gezien en het kunnen navertellen. Daarom kunnen media en cultuur enkel een glimp tonen van het afgrijselijke wezen. Is het toeval dat het Kraken het symbool is van de grootste schoften in Game of Thrones, het wrede huis Greyjoy? Is het toeval dat in de grootste nachtmerrie van Sheldon in The Big Bang Theory diens beste vriend Leonard verzwolgen wordt door het monsterlijke zeewezen? Is het toeval dat wanneer over het Kraken gezongen wordt, dat gedaan wordt door een Deathcore band?

De terugkeer van het Kraken in onze cultuur is waarschijnlijk nog maar het begin, een resonantie van wat komen gaat. Gruwelijke tentakels krioelen op dit ogenblik over de zeebodem. Amper 12 jaar geleden werd een Franse zeiler op zee aangevallen. Laat u niet misleiden door het nieuwsbericht, beste lezer: censuur is hier aan het werk. Een armtierige reuzeninktvis komt nooit naar de oppervlakte, en al zeker niet om een boot aan te vallen. Hoe erger onze nachtmerries worden, hoe moeilijker dat de realiteit voor ons verborgen zal kunnen blijven. 2000 jaar geleden berichtte de Romeinse geleerde Plinius het volgende:

There is not an animal in existence, that is more dangerous for its powers of destroying a human being when in the water. Embracing his body, it counteracts his struggles, and draws him under with its feelers and its numerous suckers, when, as often is the case, it happens to make an attack upon a shipwrecked mariner or a child.

En wat is er met het Romeinse Rijk gebeurd? Juist. Enkele honderden jaren later dook het moordende wezen op in de Noordelijke zeeën, waardoor talloze vikingavonturiers hun fjorden nooit meer terugzagen. En amper 200 jaar geleden zou men allesbehalve gelachen hebben met het verhaal van onze onfortuinlijke Franse zeiler. In 1807 vertelde George Shaw, een geëerd zoöloog, hoe drie zeelieden de dieperik werden ingesleurd:

A northern navigator of the name of Dens, is said some years ago to have lost three of his men in the African seas, by a monster of this kind … The colossal cuttle-fish seized these men in its arms, and drew them under water, in spite of every effort to preserve them; the thickness of one of the arms, which was cut off in the contest, was that of a mizen-mast, and the acetabula, or suckers, of the size of large pot-lids.

Maar de grootste profeet, die in verhullende woorden de waarheid aan het licht probeerde te brengen, is ongetwijfeld de vader van de moderne horror: H.P. Lovecraft. In zijn verhalen worden mensen tot waanzin gedreven door wezens die ons bevattingsvermogen overstijgen. Lovecraft toont ons dat er een zware prijs vast hangt aan het doorgronden van de realiteit, een prijs die we moeten betalen met onze geestelijke gezondheid. De wezens uit Lovecrafts nachtmerries zijn haast altijd zeewezens: verbaast het u nog dat het gruwelijkste wezen van allemaal, de kosmische god Cthulu, afgrijselijke tentakels heeft? En verbaast het u nog dat juist Cthulu alomtegenwoordig is in onze populaire cultuur, van het spel Smash Up! tot South Park?

Deze diashow vereist JavaScript.

Hoed je dus, beste lezer, wanneer je het ruime sop kiest of gewoon naar de kust gaat, maar hoed eerst en vooral je eigen geest. Het Kraken slaapt in een diepe sluimer, klaar om wakker te worden.

Below the thunders of the upper deep;

Far far beneath in the abysmal sea,

His ancient, dreamless, uninvaded sleep

The Kraken sleepeth…

– Alfred Tennyson

Share.

About Author

Avatar

Reacties